សេចក្តីសង្ខេប
✓ពិនិត្យដោយ Chan Dara ក្រសួងវប្បធ...
តារាងមាតិកា
ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ បានរៀបចំកម្មវិធីផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈស្តីពីលទ្ធផលការស្រាវជ្រាវ និងការជីករករបស់ក្រុមអ្នកបុរាណវិទ្យានៅទីតាំងទួលភ្នំតូច ស្រុកអង្គរបុរី ខេត្តតាកែវ នៅថ្ងៃទី ១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២៦ ដោយបង្ហាញនូវវត្ថុបុរាណ និងភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលភ្ជាប់ទៅនឹងអរិយធម៌អាណាចក្រហ្វូណាន ជាជំហ៊ានគំរូថ្មីក្នុងការស្រាវជ្រាវវប្បធម៌ខ្មែរ។
ព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់នេះ បានទាក់ទាញការចូលរួមពីអ្នកស្រាវជ្រាវ អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ អ្នកបុរាណវិទ្យា អ្នកការទូត និងប្រជាជននៅតំបន់ជាច្រើន ដែលបង្ហាញពីការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងក្លាចំពោះបេតិកភណ្ឌប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសកម្ពុជា តាមរយៈ គេហទំព័រផ្លូវការរបស់ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ។
លទ្ធផលថ្មីៗពីការជីករករបស់ក្រុមអ្នកបុរាណវិទ្យានៅទួលភ្នំតូច
ការជីករករបស់ក្រុមអ្នកបុរាណវិទ្យា ដែលធ្វើឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ ដល់ ២០២៦ នៅទួលភ្នំតូច បានរកឃើញចំណុចប្រទាក់ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់។ ការរកឃើញទាំងនោះរួមមាន ភាជន៍ដីដុត បំណែកក្បឿង ធ្យូងឈើ ដែលអាចប្រើក្នុងការកំណត់កាលបរិច្ឆេទ Carbon-14 និងអស្ថិសត្វ ដែលបង្ហាញពីទម្លាប់ជីវភាព និងស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រជាជននៅសតវត្សទី ១ ដល់ទី ៦ គ.ស.។
លោក ហ៊ាន ស័ក្ដិ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ បានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងកម្មវិធីផ្សព្វផ្សាយថា៖ «លទ្ធផលដែលបានកំណត់ពីការជីករករបស់យើងនៅទួលភ្នំតូច បង្ហាញឱ្យឃើញថា អង្គរបុរីពិតជាជំរំទីក្រុងរបស់អាណាចក្រហ្វូណានដ៏ខ្ជាប់ខ្ជួន ហើយក្រសួងនឹងបន្តការស្រាវជ្រាវជ្រៅជ្រះបន្ថែមទៀត ដើម្បីបំភ្លឺប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ជាតិ»។
អង្គរបុរី — មជ្ឈមណ្ឌលប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអាណាចក្រហ្វូណាន
អង្គរបុរី ដែលស្ថិតនៅខេត្តតាកែវ ត្រូវបានគេស្គាល់ ជាទូទៅ ថាជាទីតាំងមួយក្នុងចំណោមមជ្ឈមណ្ឌលប្រជាជននៃអាណាចក្រហ្វូណាន — ដែលជារដ្ឋដំបូងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ការស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យាពីមុន និងថ្មីៗ បានបង្ហាញថា ទួលភ្នំតូច ជាទូទៅ ជាកន្លែងដែលប្រជាជនបុរាណបានស្ថាបនាសំណង់ ដោយប្រើបច្ចេកទេសខ្ពស់ ហើយជំនួញពាណិជ្ជកម្មតាមផ្លូវសមុទ្រ និងទន្លេ ត្រូវបានធ្វើឡើងយ៉ាងរស់រវើក នៅក្នុងសម័យកាលនោះ។
អ្នកស្រ ម៉ាស់ សុភាព អ្នកស្រាវជ្រាវវប្បធម៌ជាន់ខ្ពស់ ប្រចាំការនៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ បានឱ្យដឹងថា៖ «ភ្នំតូចគឺជាតំណភ្ជាប់ដ៏ចំបាច់ ដែលអាចដោះស្រាយចម្ងល់ជាច្រើនអំពីការអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុងនៃអាណាចក្រហ្វូណាន។ ការរកឃើញភាជន៍ដីដុតដ៏មានជំនាញ ពិតជាបង្ហាញពីកម្រិតខ្ពស់នៃការអភិវឌ្ឍន៍ ដែលប្រជាជនខ្មែរបុរាណបានសម្រេចបាន»។
ការប្រៀបធៀបទំហំ និងប្រភេទនៃការរកឃើញ
| ប្រភេទការរកឃើញ | ចំនួន / ទំហំ | អាយុបានប៉ាន់ស្មាន | សារៈសំខាន់ |
|---|---|---|---|
| ភាជន៍ដីដុត (ទំហំពេញ និងបំណែក) | ជាង ២០០ ចំណែក | សតវត្សទី ១–៤ គ.ស. | បង្ហាញការផលិតសម្ភារៈ និងពាណិជ្ជកម្ម |
| បំណែកក្បឿង | ជាង ៥០ ដុំ | សតវត្សទី ២–៦ គ.ស. | ភស្តុតាងនៃសំណង់ស្ថាបត្យកម្ម |
| អស្ថិសត្វ | ជាង ៣០ ប្រភេទ | ប្រហែល ១,៥០០–២,០០០ ឆ្នាំ | ស្វែងយល់ពីប្រព័ន្ធអាហារូបត្ថម្ភ |
| ធ្យូងឈើ (Carbon-14) | គំរូ ១០ | ដំណើរការពិនិត្យ | ការកំណត់កាលបរិច្ឆេទច្បាស់លាស់ |
តារាងខាងលើបង្ហាញពីការចាត់ថ្នាក់វត្ថុបុរាណ ដែលត្រូវបានរកឃើញក្នុងដំណើរការជីករករបស់ ២ ឆ្នាំ។ ក្រុមបុរាណវិទ្យានឹងបន្តការចងក្រងឯកសារ និងការវិភាគជ្រៅជ្រះ ដើម្បីបង្ហាញប្រវត្តិសង្ខេបច្បាស់លាស់នៃជីវភាពប្រជាជននៅសម័យហ្វូណាន។
ទំនាក់ទំនងរវាងអង្គរបុរី និងអត្តសញ្ញាណជាតិខ្មែរ
ការរកឃើញបុរាណវត្ថុ នៅទួលភ្នំតូច មិនត្រឹមតែជាការបន្ថែមនូវចំណេះដឹងប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជំរុញការបង្ហាញពីស្មារតី និងអត្តសញ្ញាណសង្គម-វប្បធម៌ខ្មែរដ៏ស៊ីជ្រៅ។ ប្រពៃណីនៃការបង្កើតសម្ភារៈដៃ ដូចជា ការធ្វើតុក្កតាស្បែកធំខ្មែរ ក៏ដូចជាការបង្កើតភាជន៍ដីដុត ត្រូវបានបញ្ជូនពីជំនាន់ទៅជំនាន់ ហើយការស្រាវជ្រាវប្រភពដើមទាំងនេះ ជួយពង្រឹងការយល់ដឹងអំពីស្មារតីខ្មែរ។
ការព្យាយាមប្រមូលភស្តុតាងបុរាណវិទ្យា ក៏ព្រមទាំងការសហការជាមួយស្ថាប័នស្រាវជ្រាវនានានៅបរទេស ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាល ក្នុងការការពារ និងស្វែងយល់ពីបេតិកភណ្ឌប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន។ ប្រភព Open Development Cambodia ក៏បានកត់ត្រាការវិវឌ្ឍន៍ជាបន្តបន្ទាប់ ក្នុងវិស័យការស្រាវជ្រាវវប្បធម៌ខ្មែរ នៅទូទាំងប្រទេស។
ផ្លូវបន្តនៃការស្រាវជ្រាវ និងការប្រកាសរបស់ក្រសួង
ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ បានប្រកាសថានឹងបន្តការជីករក និងការស្រាវជ្រាវវប្បធម៌ នៅស្រុកអង្គរបុរី ក្នុងឆ្នាំ ២០២៧។ ផែនការនេះរួមមាន ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា LiDAR ដើម្បីស្វែងរកធ្នឹមមិនទាន់ជីករក ព្រមទាំងការចូលរួមជំនួយពីអ្នកឯកទេសសាកលវិទ្យាល័យ EFEO ដែលជាស្ថាប័នដែលមានទំនៀមទំលាប់ស្រាវជ្រាវវប្បធម៌ខ្មែរជាច្រើនទស្សវត្ស។
ក្រៅពីនោះ ក្រសួងក៏ដំណើរការការចងក្រងឯកសារឌីជីថលនៃបុរាណវត្ថុ ដែលបានរកឃើញ ដើម្បីថែរក្សា និងចែករំលែកព័ត៌មានដល់ប្រជាពលរដ្ឋ និងសហគមន៍ស្រាវជ្រាវអន្តរជាតិ។ ក្នុងតំណាក់កាលបន្ទាប់ ក្រសួងមានគម្រោងតាំងពិព័រណ៍ ដែលប្រជាជននិងទេសចរ អាចទស្សនា និងទទួលបានចំណេះដឹងផ្ទាល់ អំពីអរិយធម៌ហ្វូណានដ៏ចំណាស់របស់ខ្មែរ។
ការបន្តស្រាវជ្រាវបែបនេះ ជំរុញឱ្យមានការស្គាល់ ច្បាស់ជាងមុន ថា ប្រជាជនខ្មែរ មានប្រវត្តិសាស្ត្ររុងរឿងកាលពីយូរណាស់មកហើយ ហើយការអភិរក្ស ព្រមទាំងការស្រាវជ្រាវវប្បធម៌ ជាការវិនិយោគប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ជំនាន់ក្រោយ។ ប្រពៃណីសិល្បៈ ទំនៀមទម្លាប់ និងស្ថាបត្យកម្មបុរាណ ត្រូវតែទទួលបានការការពារ ដើម្បីឱ្យប្រជាជនខ្មែរអាចចងចាំ និងមានមោទនភាពចំពោះអតីតកាលដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់ខ្លួន។
