កេរដំណែល និងរឿងរ៉ាវពីក្រោយក្រុមរាំហ្មែរសម័យថ្មីដែលកំពុងបំលែងអត្តសញ្ញាណខ្មែរ

កេរដំណែល និងរឿងរ៉ាវពីក្រោយក្រុមរាំហ្មែរសម័យថ្មីដែលកំពុងបំលែងអត្តសញ្ញាណខ្មែរ គឺជាប្រធានបទដ៏ស្ទាត់ជំនាញ និងស៊ីជម្រៅ ដែលបានក្លាយជាចំណាប់អារម្មណ៍ច្រើន នៅក្នុងសហគមន៍សិល្បករ យុវជន និងអ្នកស្រឡាញ់វប្បធម៌ខ្មែរ ទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេស ចាប់ពីឆ្នាំ ២០២០ មក។ ក្រុមរាំថ្មីៗដូចជា Prumsodun Ok & Natyarasa, SilverBelle Dance, New Cambodian Artists និង Sophiline Arts Ensemble បានបំបែកព្រំដែនប្រពៃណី ដោយស្ថាបនាលើរបាំព្រះរាជទ្រព្យ ដែល UNESCO ទទួលស្គាល់ជាមរតកអរូបីរបស់មនុស្សជាតិតាំងពីឆ្នាំ ២០០៨ ហើយបំលែងវាទៅជាភាសាសិល្បៈថ្មី ដែលឆ្លើយតបទៅនឹងភេទ យេនឌ័រ ភាពចម្រុះ និងអត្តសញ្ញាណខ្មែរសម័យទំនើប។

របាំព្រះរាជទ្រព្យ៖ ប្រវត្តិសាស្ត្រ ១,០០០ ឆ្នាំ

ដើម្បីយល់ពីកេរដំណែល និងរឿងរ៉ាវពីក្រោយក្រុមរាំហ្មែរសម័យថ្មី ចាំបាច់ត្រូវដឹងអំពីប្រវត្តិ ១,០០០ ឆ្នាំនៃរបាំព្រះរាជទ្រព្យ (Robam Preah Reach Troap) ជាមុន។ តាមការកត់ត្រារបស់ Wikipedia របាំនេះ ដែលត្រូវបាន UNESCO ចុះបញ្ជីក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ មានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយរាជវាំងខ្មែររាប់ពាន់ឆ្នាំ។ ក្រោយរបបខ្មែរក្រហម ការស្ដារប្រពៃណីនេះក្លាយជាគម្រោងវប្បធម៌ជាតិ ដ៏ចាំបាច់ ហើយជាខ្នងឈៀងដែលក្រុមរាំថ្មីៗបង្ហើបខ្លួន ។

SilverBelle Dance៖ ការច្នៃប្រឌិតដែលបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ

ក្នុងចំណោមក្រុមរាំដំបូងៗ SilverBelle Dance បានបង្កើតក្នុងឆ្នាំ ២០០៣ ដោយ Chumvan Sodhachivy (Belle) តាមការកត់ត្រារបស់ UNESCO Policy Monitoring Platform។ ក្រុមនេះប្រើរបាំសហសម័យដែលយកមូលដ្ឋានពីរបាំខ្មែរបុរាណ ហើយបំលែងទៅជារចនាសម្ព័ន្ធដែលឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការច្នៃប្រឌិត និងការទំនាក់ទំនងសម័យទំនើប។ នៅឆ្នាំ ២០១៨ SilverBelle ទទួលបាន «ពានរង្វាន់ទី ១ នៃការរាំខ្មែរសហសម័យ» ពីភ្នាក់ងាររដ្ឋបាលកម្ពុជា ជាការបញ្ជាក់ថាស្ថាប័នសាធារណៈបានទទួលស្គាល់ការច្នៃប្រឌិតនេះ ។

New Cambodian Artists៖ ក្រុមរាំសហសម័យដំបូងដែលបានទទួលការទទួលស្គាល់ផ្លូវការ

New Cambodian Artists (NCA) ទទួលស្គាល់ថា ជាក្រុមរាំសហសម័យដំបូងបំផុតដែលមានការបញ្ជាក់ផ្លូវការ ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដោយចំណាយពេល ២ ឆ្នាំ ចរចាជាមួយក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ ដើម្បីទទួលបានស្ថានភាព «ក្រុមរាំសហសម័យ» ផ្លូវការ ដូចដែល Neocha រាយការណ៍ ។ ក្រុមនេះ ដឹកនាំដោយស្ត្រីក្មេងៗជនជាតិខ្មែរ បង្ហាញ «ការរាំទំនើបស្ថិតលើជើងរបស់ប្រពៃណី» ។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ NCA ត្រូវបានហាមមិនឱ្យសម្តែងនៅ Angkor UNESCO World Heritage Site ដោយហេតុផលថា «មិនខ្មែរគ្រប់គ្រាន់» ហើយ «សម្លៀកបំពាក់ហួសហេតុ» ដូចដែល Christian Science Monitor កត់ត្រា ។ ករណីនេះបង្ហាញពីភាពទំនាស់ជ្រៅបំផុតរវាងការអភិរក្ស និងការច្នៃប្រឌិតក្នុងន័យអត្តសញ្ញាណជាតិ ។

Prumsodun Ok & Natyarasa៖ ការបំបែកព្រំ ភេទ និងបុរស

រឿងរ៉ាវនៃការបង្កើត Prumsodun Ok & Natyarasa ស្ថិតក្នុងចំណោមដ៏ចម្លែកបំផុតក្នុងប្រវត្តិសិល្បៈខ្មែរ ។ ដូចដែល PBS NewsHour រាយការណ៍ Prumsodun Ok បានបង្កើតក្រុមរាំបុរសសុទ្ធ និងការបើកចំហ ដំបូងបំផុតរបស់កម្ពុជា ដោយចាប់ផ្ដើមសម្តែងនៅក្នុងបន្ទប់ទទួលភ្ញៀវផ្ទាល់ខ្លួន ។ ក្រុមនេះប្រើភាសាចលនានៃរបាំព្រះរាជទ្រព្យ ក្បាច់ដៃ សម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណី ប៉ុន្តែបង្ហាញស្នាដៃដែលសួរពីការកំណត់ «ភេទ» «តួអង្គ» និង «ការសម្តែងអត្តសញ្ញាណ» ។ Channel News Asia ប្រកាសថា ក្រុម Natyarasa បានក្លាយជា «ក្រុមដ៏បដិវត្តន៍បំផុត» ក្នុងស្ទ្រីមមនៃ សិល្បៈស្បែកខ្មែរ ។

«ការរាំព្រះរាជទ្រព្យ មិនមែនជាបញ្ហារបស់ ស្ត្រី ឬ បុរស ទេ — វាជាភាសារបស់ចិត្ត ស្មារតី និងបូជ។» — Prumsodun Ok (Channel News Asia ២០១៧)

Sophiline Arts Ensemble៖ ការផ្សំបញ្ចូលបុរាណ-សហសម័យ

ក្រុម Sophiline Arts Ensemble ដឹកនាំដោយ Sophiline Cheam Shapiro ជាឧទាហរណ៍ល្អបំផុតនៃ «ការរាំខ្មែរបុរាណ-សហសម័យ» ។ Arts Cambodia ចាត់ទុកក្រុមនេះថា ជាអ្នកផ្ទុកការតស៊ូរក្សាប្រពៃណី ខណៈបង្ហើបផ្ទៃខាងក្រោយអំពីការបាត់បង់ ការខ្លាច និងតម្លៃសិល្បៈ ក្នុងស្ថានភាពក្រោយរបបខ្មែរក្រហម ។ Sophiline Cheam Shapiro ខ្លួនឯង ដែលចាប់ផ្ដើមរៀនរបាំព្រះរាជទ្រព្យនៅដើមទសវត្សរ៍ ១៩៨០ ក្នុងការប្ដេជ្ញាចិត្តស្ថាបនាប្រពៃណីឡើងវិញ បានបន្ដរស្ថាបនាសំណើររវាងប្រពៃណីប្រាំពន្លឺ និងប្រតិបត្តិការសហសម័យ ។

Amrita Performing Arts និង Children of Bassac

អង្គការ Amrita Performing Arts ប្ដេជ្ញាចិត្តបង្កើតទម្រង់រាំ និងល្ខោនសហសម័យខ្មែរ ដោយប្រើគ្រូបង្ហាត់ដែលមានបទពិសោធន៍ ហើយបង្ហើបផ្ទៃឱ្យសិល្បករខ្មែរជំនាន់ក្រោយ ។ ជាស្ពានដ៏មានតម្លៃ ស្ថាប័ននេះចូលរួមជាមួយ ផលិតកម្មសិល្បៈខ្មែរ ក្នុងការជំរុញការរស់ឡើងវិញ ។ Children of Bassac ដែល UNESCO និង Cambodian Living Arts ចុះបញ្ជី ជាក្រុមមានអ្នករាំ ២៤ នាក់ អាយុ ១៦ ដល់ ២១ ឆ្នាំ ហើយបានធ្វើដំណើរសម្តែងអន្តរជាតិ ក្រោយការគាំទ្ររបស់ Cambodian Living Arts (CLA) និង UNESCO ។

ជម្លោះអត្តសញ្ញាណ៖ «ខ្មែរ» ន័យអ្វីក្នុងឆាករាំ?

ករណីរបស់ NCA ត្រូវបានហាមចេញពីអង្គរ ដោយហេតុផលថា «មិនខ្មែរគ្រប់គ្រាន់» បង្ហាញថា ការតស៊ូនៅក្នុងវាលនៃ «ខ្មែរ» មានជ្រៅជ្រំ ។ Christian Science Monitor ២០១៨ ចូលរួមបញ្ជាក់ថា Angkor ទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរប្រមាណ ២.៥ លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយ «ភ្នាក់ងារជាតិ» ដែលត្រូវបង្ហាញ ឬបិទគំរបនៅទីនោះ មានន័យប្រយោជន៍ ។ ការហ្វ្រាន្ត «ការរាំតំណាងជាតិ» ផ្ទុយទៅនឹងការច្នៃប្រឌិតសហសម័យ ចោទអំណះអំណាងថា «ខ្មែរ» ជាអ្វីដែលអ្នកមិនអាចពន្លំ ឬច្នៃប្រឌិតបាន — ហើយក្រុមថ្មីៗកំពុងប្រឈមមុខដោយផ្ទាល់ ។

ការប្រៀបធៀបក្រុមរាំខ្មែរសម័យថ្មីសំខាន់ៗ

ស្ថាប័នគាំទ្រ៖ Cambodian Living Arts និង Arts Cambodia

ខណៈក្រុមរាំបង្ហើបខ្លួនដោយការច្នៃប្រឌិត ស្ថាប័នដូចជា Cambodian Living Arts (CLA) ដើរតួជាស្ពានជ្រូតប្រាក់ ចែករំលែកចំណេះ និងបើកទ្វារឱ្យក្រុមដូចជា Children of Bassac ទៅដំណើរសម្តែងអន្តរជាតិ ។ Arts Cambodia ធ្វើជាបណ្ណសារ និងឯកសារ ហើយជួយអ្នកស្រាវជ្រាវ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងភ្ញៀវទេសចរ ស្វែងរកអ្នករាំ ។ ទំហំនៃការងារដ៏ស្ថិតស្ថេររបស់ស្ថាប័នទាំងនេះ ជាហេតុផលដ៏ក្លៀវក្លា ដែលធ្វើឱ្យ ការរស់ឡើងវិញនៃចាប៉ីដងវែង និងសិល្បៈប្រពៃណីផ្សេងទៀតអាចរស់ ។

និន្នាការ ២០២៦ និងការរីកដុះដាល

ក្នុងខែសីហា ២០២៦ និន្នាការដ៏ច្បាស់ ៣ ចំណុច បង្ហាញខ្លួន ។ ទីមួយ ការរំដោះខ្លួនចេញពីបន្ទប់សម្តែងពិធី ទៅកាន់ការប្រើប្រាស់វេទិកាអ៊ីនធឺណិត ។ ទីពីរ ការបញ្ចូលប្រធានបទសង្គម (យេនឌ័រ ភូមិ ប្រធានបទ LGBTQ+ ការចំណាកស្រុក) ជាកាន់តែច្រើននៅក្នុងស្នាដៃ ។ ទីបី ការកើនឡើងនៃ «ការសហការ» រវាងក្រុមប្រពៃណី និងក្រុមសហសម័យ ។ ខណៈ ភាពយន្ត និងកំសាន្ត ក្លាយជាផ្នែកគ្រាន់បើ ការរាំខ្មែរសហសម័យបន្តបង្ហើបជាភាសាសិល្បៈដ៏ទំនើបបំផុតមួយ ។

«ជំនាន់ថ្មីមិនបោះបង់របស់ចាស់ទេ ពួកគេរៀបចំសំណួរ ថ្មីៗ ហើយប្រើប្រាស់ប្រពៃណីជាឧបករណ៍សំណួរ ។»

ការប្រៀបធៀបប្រវត្តិ — របស់ «ខ្មែរ» ក្នុងការរាំ

សំណួរញឹកញាប់ (FAQ)

ការរាំខ្មែរសហសម័យខុសពីរបាំព្រះរាជទ្រព្យយ៉ាងដូចម្ដេច?

របាំព្រះរាជទ្រព្យ (Robam Preah Reach Troap) ប្រើក្បាច់ ចលនា និងសម្លៀកបំពាក់ ដែលកំណត់ ។ ការរាំខ្មែរសហសម័យ យករបស់ទាំងនោះ ប៉ុន្តែបំប្លែងទៅជាសំណួរ ថ្មីអំពីអត្តសញ្ញាណ យេនឌ័រ ឬជីវិតទីក្រុង ។

ហេតុអ្វីបានជា NCA ត្រូវហាមចេញពីអង្គរ?

ក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ NCA ត្រូវបានហាមមិនឱ្យសម្តែងនៅ Angkor UNESCO World Heritage Site ដោយអ្នកជំនាញ APSARA ចោទថា «មិនខ្មែរគ្រប់គ្រាន់» ហើយ «សម្លៀកបំពាក់ហួសហេតុ» ។ ករណីនេះបង្ហាញពីភាពតានតឹងរវាងការ «ចាំបាច់» តំណាងការពិតប្រពៃណីនៅតំបន់ Heritage ។

Prumsodun Ok & Natyarasa ត្រូវបានបង្កើតយ៉ាងណា?

ដូចដែល PBS NewsHour រាយការណ៍ Prumsodun Ok បង្កើតក្រុមនៅក្នុងបន្ទប់ទទួលភ្ញៀវផ្ទាល់ខ្លួន ដោយប្រមូលបុរសដែលចូលចិត្ករបាំបុរាណ ហើយបង្ហាញស្នាដៃអំពីភេទ យេនឌ័រ ។ ក្រុមនេះ ជាក្រុមបុរសសុទ្ធ-ការបើកចំហ ដំបូងបំផុតនៃប្រទេស ។

តើ UNESCO មានតួនាទីអ្វីក្នុងការរស់ឡើងវិញនៃរបាំខ្មែរ?

UNESCO ចុះបញ្ជីរបាំព្រះរាជទ្រព្យ (ឆ្នាំ ២០០៨) Sbek Thom (ឆ្នាំ ២០០៨) ជាមរតកអរូបីរបស់មនុស្សជាតិ ។ UNESCO ក៏គាំទ្រ Cambodian Living Arts ដើម្បីផ្ញើ Children of Bassac ទៅសម្តែងអន្តរជាតិ ។

តើសមាជិករបស់ Children of Bassac ជានរណា?

Children of Bassac ជាក្រុមមានអ្នករាំ ២៤ នាក់ អាយុ ១៦ ដល់ ២១ ឆ្នាំ ចេញពីសហគមន៍ Bassac ហើយបានធ្វើដំណើរ សម្តែងអន្តរជាតិ ក្រោយការគាំទ្ររបស់ Cambodian Living Arts (CLA) និង UNESCO ។

ការរស់ឡើងវិញនៃការរាំខ្មែរ ២០២៦ ចូលរួមប្រៀបធៀបយ៉ាងណាជាមួយតន្ត្រី?

ដូចដែលប្រទេសកម្ពុជាមើលឃើញ ផលិតកម្មវីដេអូចម្រៀងខ្មែរ ជំនាន់ថ្មីនៃការ និទានរឿងបែបភាពយន្ត ការរស់ឡើងវិញក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ ស្ថិតនៅក្នុងតុល្យភាពគ្នា ៖ ទាំងតន្ត្រី ទាំងការរាំ ជ្រោលគ្នាទៅវិញ ។

ការសន្និដ្ឋាន

កេរដំណែល និងរឿងរ៉ាវពីក្រោយក្រុមរាំហ្មែរសម័យថ្មីដែលកំពុងបំលែងអត្តសញ្ញាណខ្មែរ គឺជាការតស៊ូដ៏ស្ទាត់ ដែលបង្ហើបតាំងពីក្នុងបន្ទប់ស្ទាត់ ដល់ស្ថានទូតវប្បធម៌ ។ ក្រុមដូចជា SilverBelle Dance, NCA, Prumsodun Ok & Natyarasa, Sophiline Arts Ensemble និង Children of Bassac ស្ថិតលើជើងរបស់ប្រពៃណីជ្រៅ ១,០០០ ឆ្នាំ ហើយប្រើជើងទាំងនោះ ដើម្បីបោសសម្អាតផ្លូវថ្មីដែលរំដោះ «ខ្មែរ» ចេញពីព្រំដែនចាស់ ។ ការណ៍ Angkor ដែលហាម NCA គឺជាគំរូ ដ៏ជ្រៅបំផុត ប៉ុន្តែ ក្រុមទាំងនេះបន្ដសំដែង ២០២៦ ។

ប្រភព

• UNESCO Intangible Cultural Heritage — Cambodia — ទទួលបាន ថ្ងៃទី ៣០ ខែសីហា ២០២៦
• Royal Ballet of Cambodia — Wikipedia — ទទួលបាន ថ្ងៃទី ៣០ ខែសីហា ២០២៦
• UNESCO Policy Monitoring Platform — SilverBelle Dance — ទទួលបាន ថ្ងៃទី ៣០ ខែសីហា ២០២៦
• UNESCO Archives — Children of Bassac / Cambodian Living Arts — ទទួលបាន ថ្ងៃទី ៣០ ខែសីហា ២០២៦
• Arts Cambodia — Sophiline Arts Ensemble, Amrita Performing Arts — ទទួលបាន ថ្ងៃទី ៣០ ខែសីហា ២០២៦
• PBS NewsHour — Prumsodun Ok & Natyarasa — ទទួលបាន ថ្ងៃទី ៣០ ខែសីហា ២០២៦
• Neocha — New Cambodian Artists — ទទួលបាន ថ្ងៃទី ៣០ ខែសីហា ២០២៦
• Channel News Asia — Cambodia’s ancient dance, all-male makeover — ទទួលបាន ថ្ងៃទី ៣០ ខែសីហា ២០២៦