Is Cambodia the 2nd or 3rd World? ការពន្យល់ពិតប្រាកដ

សេចក្តីសង្ខេប

✓ពិនិត្យដោយ Chan Dara សំណួរ "Is C...

3 min read

តារាងមាតិកា

1 ប្រភពដើមនៃពាក្យ “ពិភពលោកទី ១ ទី ២ ទី ៣”
2 ចាត់ថ្នាក់ What the UN and World Bank Say about Cambodia
3 Is Cambodia the 2nd or 3rd World? ការប្រៀបធៀបជាមួយ ASEAN
4 ការ Graduate ពី LDC ក្នុងឆ្នាំ ២០២៩៖ ការផ្លាស់ប្តូរដ៏ធំ
5 លក្ខឌ័ណ្ឌ ៣ ប្រការ UN ប្រើដើម្បីវិនិច្ឆ័យ LDC
6 Is Cambodia the 2nd or 3rd World? ហេតុអ្វីចំណួររបស់ UN មានន័យជាង
7 វិវត្តសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា ១៩៩១-២០២៦
8 ព័ត៌មានបន្ថែម ២០២៦ ពាក់ព័ន្ធ Is Cambodia the 2nd or 3rd World
9 សំណួរញឹកញាប់ (FAQ) អំពី Cambodia World Classification
9.1 តើ “ពិភពលោកទី ៣” មានន័យអ្វី?
9.2 តើ Is Cambodia the 2nd or 3rd world ពិតប្រាកដ?
9.3 តើ Cambodia នឹង graduate ពី LDC ឆ្នាំណា?
9.4 តើ Cambodia ជា developing country?
9.5 ហេតុអ្វី “ពិភពលោកទី ៣” ជាពាក្យហួសសម័យ?
9.6 Cambodia ប្រៀបធៀបយ៉ាងណាជាមួយប្រទេស ASEAN?
10 ប្រភព (Sources)

ពិនិត្យដោយ Chan Dara

សំណួរ “Is Cambodia the 2nd or 3rd world?” ត្រូវបានមនុស្សជាច្រើនសួររាល់ថ្ងៃ ទាំងភ្ញៀវទេសចរ អ្នកសិក្សា និងខ្មែរដាយអាស្ព័រដែលចង់ដឹងចំណាត់ថ្នាក់ពិតប្រាកដរបស់ប្រទេសកំណើតខ្លួន។ ការពិតគឺ ពាក្យ “ពិភពលោកទី ២” ឬ “ពិភពលោកទី ៣” គឺជាពាក្យដែលហួសសម័យហើយ ហើយស្ថាប័នអន្តរជាតិដូចជា UN DESA និង ធនាគារពិភពលោក ប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធចាត់ថ្នាក់ផ្សេងទៀតដែលច្បាស់ជាង និងទំនើបជាង។

សង្ខេបសំខាន់កម្ពុជាមិនមែនជា “ពិភពលោកទី ២” ឬ “ពិភពលោកទី ៣” ក្នុងន័យបច្ចុប្បន្ននោះទេ។ យោងតាម UN និង ធនាគារពិភពលោក កម្ពុជាជា ប្រទេសចំណូលកម្រិតកណ្តាលក្រោម (lower-middle-income) និងជា LDC (Least Developed Country) ដែលបានគ្រោងសម្រេចការ graduate ក្នុងឆ្នាំ ២០២៩ ដោយ GDP per capita បានឡើងដល់ US$១,៩៨៣ នៅឆ្នាំ ២០២៥ ហើយ GDP សរុបឆ្នាំ ២០២៤ ឈានដល់ US$២៩,៥ ពាន់លាន។

ប្រភពដើមនៃពាក្យ “ពិភពលោកទី ១ ទី ២ ទី ៣”

ដើម្បីយល់ច្បាស់ថា Is Cambodia the 2nd or 3rd world ត្រូវតែស្វែងយល់ពីប្រភពដើមនៃពាក្យទាំងនេះ។ ប្រព័ន្ធ “ពិភពលោកទី ១/ទី ២/ទី ៣” ចាប់ផ្តើមកំណើតនៅក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ (Cold War) ប្រហែលទសវត្សឆ្នាំ ១៩៥០ ដោយអ្នករាជ្យសាស្ត្រ Alfred Sauvy។ “ពិភពលោកទី ១” សំដៅទៅលើប្លក់លោកខាងលិចដែលដឹកនាំដោយអាមេរិក “ពិភពលោកទី ២” សំដៅទៅលើប្លក់សូវៀតកុម្មុយនីស្ត ហើយ “ពិភពលោកទី ៣” សំដៅទៅលើប្រទេសដែលមិនជ្រើសរើសគ្នាជាមួយភាគីណាមួយ។ ចូលដល់ ២១ វ.ស. ពាក្យទាំងនេះបានបាត់ន័យភូមិសាស្ត្ររដ្ឋសាស្ត្ររបស់ខ្លួន ហើយស្ថាប័ន UN និង ធនាគារពិភពលោក ក៏លែងប្រើប្រាស់ហើយ។

GDP សរុបកម្ពុជា ២០២៤US$២៩,៥ ពាន់លាន (UNdata ២០២៤)

GDP per capita ២០២៤US$១,៧៦០ (UNdata ២០២៤)

កំណើន GDP ២០២៤៥,៣% (UNdata ២០២៤)

ការ graduate ពី LDCថ្ងៃទី ១៩ ធ្នូ ២០២៩ (UNDP/UN DESA)

ចាត់ថ្នាក់ What the UN and World Bank Say about Cambodia

ថ្ងៃនេះ ប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាផ្លូវការដោយ UNDP Cambodia ថាជា Least Developed Country (LDC) ហើយក៏ជាប្រទេស lower-middle-income economy ផងដែរ។ ចំណាត់ថ្នាក់ LDC ប្រើការវិនិច្ឆ័យ ៣ ប្រការ៖ ប្រាក់ចំណូល (GNI per capita) សូចនាករទ្រព្យផ្នែកមនុស្ស (Human Assets Index) និង ភាពងាយរងគ្រោះសេដ្ឋកិច្ច (Economic and Environmental Vulnerability Index)។ ជាក់ស្តែង Human Assets Index (HAI) របស់កម្ពុជាឆ្នាំ ២០២៥ ឈានដល់ ៧៧,៨ ហើយ Economic Vulnerability Index (EVI) ធ្លាក់ចុះដល់ ២៤,១ ដែលល្អជាង threshold ទាំងពីរ។

ចំណាត់ថ្នាក់ “lower-middle-income” របស់ ធនាគារពិភពលោក ត្រូវបានផ្តល់ឱ្យដំបូងក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ នៅពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាជម្នះ threshold GNI ។ យោងតាម ទិន្នន័យ World Bank ប្រជាជនកម្ពុជាមាន ១៧,៦ លាននាក់ ហើយ GNI per capita ឆ្នាំ ២០២៥ ជ្រើសឡើង ល្មមបំពេញតាម graduation criteria ។ ថ្ងៃនេះ ក្នុងខែសីហា ២០២៦ ប្រទេសកំពុងរៀបចំផែនការ smooth transition strategy មុន graduation ឆ្នាំ ២០២៩ ។

Is Cambodia the 2nd or 3rd World? ការប្រៀបធៀបជាមួយ ASEAN

ប្រសិនបើប្រៀបធៀបជាមួយប្រទេសអ្នកជិតខាងក្នុងតំបន់ ASEAN យើងនឹងឃើញកំណើននៃប្រទេសកម្ពុជាកាន់តែច្បាស់ ។ ប្រទេសដូចជា សិង្ហបុរី ប្រ៊ុយណេ និង ម៉ាឡេស៊ី ស្ថិតក្នុងចំណាត់ថ្នាក់ upper-middle ឬ high-income ហើយប្រទេស ភូមា និង ឡាវ ស្ថិតក្នុង LDC ដូចគ្នាជាមួយកម្ពុជា។ តារាងខាងក្រោមបង្ហាញការប្រៀបធៀបសង្ខេប យោងតាមទិន្នន័យ UNdata ២០២៤ និង ធនាគារពិភពលោក។

ប្រទេស	ចំណាត់ថ្នាក់ World Bank	LDC?	GDP per capita (USD)
កម្ពុជា	Lower-middle income	បាទ (graduate ២០២៩)	~US$១,៧៦០ (UNdata ២០២៤)
ថៃ	Upper-middle income	ទេ	~US$7,200
វៀតណាម	Lower-middle income	ទេ	~US$4,200
ឡាវ	Lower-middle income	បាទ	~US$2,300
ភូមា	Low income	បាទ	~US$1,000

ចំណុចសំខាន់ពាក្យ “ពិភពលោកទី ៣” ត្រូវបានប្រើច្រើននៅក្នុងសម័យ Cold War ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននេះ ស្ថាប័ន UN និង ធនាគារពិភពលោក ប្រើប្រព័ន្ធ LDC ។ “lower-middle-income” ជំនួសវិញ ដែលមានភាពត្រឹមត្រូវ និងគ្រប់គ្រងបានជាង។

ការ Graduate ពី LDC ក្នុងឆ្នាំ ២០២៩៖ ការផ្លាស់ប្តូរដ៏ធំ

ព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់បំផុតដែលបញ្ជាក់ថា Is Cambodia the 2nd or 3rd world ស្ថានភាពខ្មែរបានផ្លាស់ប្តូរ គឺការ graduate ពី LDC ដែលបាន endorsed ដោយ ECOSOC ក្នុងខែ ឧសភា ២០២៤ ហើយ scheduled ជាផ្លូវការសម្រាប់ ថ្ងៃទី ១៩ ធ្នូ ២០២៩ ។ យោងតាម UN DESA ៖ Cambodia Profile ២០២៥ ប្រទេសកម្ពុជាបានបំពេញ criteria ទាំង ៣ ចាប់តាំងពី Triennial Review ឆ្នាំ ២០២១ ។

ប្រាក់ចំណូល GNI per capita ឆ្នាំ ២០២៥ ឡើងដល់ US$១,៩៨៣ ហើយ graduation threshold ដែលកំណត់ក្នុង Triennial Review ២០២៤ គឺ US$១,៣០៦ ។ ការ graduate នេះមានន័យថា ក្នុងរយៈពេលប្រហែល ៣ ឆ្នាំ កម្ពុជានឹងចូលទៅក្នុងប្រភេទប្រទេសសេដ្ឋកិច្ចដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ជាងនៅ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ UN ESCAP ក៏បានបញ្ជាក់ថា ប្រទេសកំពុង រៀបចំ smooth transition strategy ហើយ ។

ទីក្រុងភ្នំពេញ ចំណុចកំពូលសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា

លក្ខឌ័ណ្ឌ ៣ ប្រការ UN ប្រើដើម្បីវិនិច្ឆ័យ LDC

UN Committee for Development Policy (CDP) ប្រើ criteria ៣ ក្នុងការវាស់ស្ទង់ LDC status ។ តារាងខាងក្រោមបង្ហាញទំហំ margin ដែលកម្ពុជាបានកន្លង criteria ទាំងនោះ យោងតាម UN DESA Cambodia LDC Profile:

លក្ខណៈ	Threshold Graduation	ទំហំ Cambodia ២០២៥	ស្ថានភាព
GNI per capita	US$១,៣០៦	US$១,៩៨៣	បំពេញ
Human Assets Index (HAI)	ចំណុចដែលត្រូវឡើងដល់ ៦៦	៧៧,៨	បំពេញ
EVI (Vulnerability Index)	ចុះក្រោម ៣២	២៤,១	បំពេញ

“កម្ពុជាបានបំពេញ criteria ទាំងបី ចាប់តាំងពី Triennial Review ២០២១ ហើយ income per capita ឥឡូវ ជ្រើសបន្ថែមទៀតដល់ US$១,៩៨៣ ។” — UN DESA, Cambodia LDC Profile ២០២៥

Is Cambodia the 2nd or 3rd World? ហេតុអ្វីចំណួររបស់ UN មានន័យជាង

ពាក្យ “ពិភពលោកទី ៣” ប្រើជារឿយៗដោយអ្នកភ្ញៀវ ឬ media ខ្លះ ប៉ុន្តែក្នុងន័យគ្រប់គ្រងច្បាប់ ការអភិវឌ្ឍ និងនយោបាយ ចំណួររបស់ UN និង ធនាគារពិភពលោក ត្រូវគ្នារបស់ ។ “Lower-middle-income” មានន័យថា ប្រទេសនេះមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ សង្គមបានបង្កើតកម្រិតជាក់ស្តែង ហើយ economy កំពុងចូលអំណរ positive momentum ។ ស្ថិតិ GDP growth ឆ្នាំ ២០២៤ ឈានដល់ ៥,៣% យោងតាម UNdata បង្ហាញថា Cambodia economy ស្ថិតក្នុងស្ថានភាព expansion ហើយ។ ការ ដឹងនូវអត្តសញ្ញាណខ្មែរ ក្នុងន័យអភិវឌ្ឍន៍ ក្រៅពី label ហួសសម័យ គឺជាកត្តាសំខាន់ ។

ហេតុអ្វីវាសំខាន់ការ graduate ពី LDC ក្នុងឆ្នាំ ២០២៩ នឹងប៉ះពាល់ដល់ការទទួលបាន preferential trade rules ការ grants ពីអន្តរជាតិ ក៏ដូចជា status កម្ពុជាក្នុងអង្គការ UN ។ ការ transition នេះត្រូវ plan ចំណាយ smooth ដោយ UNESCAP ។

វិវត្តសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា ១៩៩១-២០២៦

ប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានបន្ថែមចូលក្នុង LDC list ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩១ ពោលគឺក្នុងដំណាក់កាលចែករំលែកថ្នាក់ក្រោយ Khmer Rouge ។ ចាប់ពី ១៩৯৩ ដែល UN Elections ត្រូវបានប្រព្រឹត្ត ប្រទេសបាន rebuild economy ជ្រើរហ្វ័ន ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ Cambodia ឡើងដល់ “lower-middle-income” ដំណាក់ ដែលជារឿងដ៏ល្អ ។ ធនាគារពិភពលោក បាន frame goal ថ្មី ៖ “higher-income economy by 2050” ជំនួស label ហួសសម័យ “third world” ។ ការ ភ្ញាក់ឡើងវិញខាង វប្បធម៌ Gen Z ខ្មែរ ក៏ជារឿងដែលផ្ទៀងផ្ទាត់ momentum នេះ ។

ព័ត៌មានបន្ថែម ២០២៦ ពាក់ព័ន្ធ Is Cambodia the 2nd or 3rd World

ក្នុងខែ សីហា ២០២៦ ប្រទេសកម្ពុជានៅតែក្នុងស្ថានភាព LDC ប៉ុន្តែ graduation ជ្រើតទៅ ។ ការ graduate ២០២៩ ត្រូវបាន endorsed ហើយ UN, UNDP, ESCAP កំពុង work together ក្នុងការ design smooth transition ។ ប្រជាជន ១៧,៦ លាននាក់ ចំណោម percentages ខ្ពស់ ស្ថិតក្នុង agriculture sector ដែល UN statistics ២០២៤ ចង្អុលបង្ហាញ ២៣,៧% នៃ gross value added ជា agriculture ។ poverty rate ច្រើន ។ Human Development Index ២០២៣ ប្រចាំ Cambodia ៖ ០,606 ហើយ ranking នៅ LDC list ។

“ប្រទេសកម្ពុជា ជំនាន់ Gen Z ខ្មែរ បានផ្លាស់ប្តូរ trajectory ហើយ — ហើយ ចំណួរ ‘ពិភពលោកទី ៣’ ស្ទើរតែ irrelevant ទៅហើយ ក្នុង context ២០២៦ ។”

សំណួរញឹកញាប់ (FAQ) អំពី Cambodia World Classification

តើ “ពិភពលោកទី ៣” មានន័យអ្វី?

ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ “ពិភពលោកទី ៣” សំដៅទៅលើប្រទេសដែលមិនស្ថិតក្នុងប្លក់ណាមួយនៃ Cold War ។ ឥឡូវនេះ ពាក្យនោះហួសសម័យ ហើយ UN ប្រើ “LDC” “lower-middle-income” ឬ “low-income” ជំនួសវិញ ។

តើ Is Cambodia the 2nd or 3rd world ពិតប្រាកដ?

ក្នុងន័យប្រវត្តិ Cold War កម្ពុជាស្ថិតក្នុងក្រុម “ពិភពលោកទី ៣” ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងន័យ policy ២០២៦ ចំណួរត្រឹមត្រូវបំផុតគឺ “lower-middle-income LDC” ។ “ពិភពលោកទី ២” ភ្ជាប់ខ្លួននឹង communist bloc ដូច USSR ដែលមានលែងមាន ។

តើ Cambodia នឹង graduate ពី LDC ឆ្នាំណា?

ថ្ងៃទី ១៩ ធ្នូ ២០២៩ ជា graduation date ផ្លូវការ ដែល endorsed ដោយ ECOSOC ក្នុង ខែ ឧសភា ២០២៤ ។ Cambodia បានបំពេញ criteria ទាំង ៣ ចាប់ពី ២០២១ ។

តើ Cambodia ជា developing country?

បាទ ។ Cambodia ជា developing country ក្នុងន័យ UN ។ ជាពិសេស Cambodia ជា LDC (Least Developed Country) ហើយ classification “lower-middle-income economy” ធ្វើឲ្យ Cambodia ស្ថិតខ្ពស់ជាងប្រទេស low-income ច្រើន ។

ហេតុអ្វី “ពិភពលោកទី ៣” ជាពាក្យហួសសម័យ?

ពាក្យ “ពិភពលោកទី ៣” ពុំ reflect ស្ថានភាពប្រទេស ២១ វ.ស. ទៀតឡើយ ។ Cambodia ឆ្នាំ ២០២៦ មាន GDP growth ៥,៣% access to electricity ៩២% ហើយ road networks, banking, digital infrastructure ឆ្ពោះ modernize ។

Cambodia ប្រៀបធៀបយ៉ាងណាជាមួយប្រទេស ASEAN?

Cambodia ស្ថិតក្នុងចំណោម lower-income ASEAN ប្រទេស ប៉ុន្តែ GDP growth ៥,៣% ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ ហើយ graduation ២០២៩ ផ្តល់ outlook ប្រសើរ ។ ប្រទេសដូចជា ភូមា ឡាវ ស្ថិតក្នុង LDC ដូចគ្នា ។ ថៃ វៀតណាម បានហួស LDC ហើយ ។