ការបង់ពន្ធ និងច្បាប់ការងារអនឡាញនៅកម្ពុជា

នៅឆ្នាំ ២០២៥ នាយកដ្ឋានពន្ធដារកម្ពុជា (GDT) បានប្រកាសថាចំណូលពន្ធពីវិស័យឌីជីថលបានកើនឡើងជាង ៣០% ធៀបនឹងឆ្នាំ ២០២៣ ដែលបង្ហាញថារដ្ឋាភិបាលកំពុងខ្នះខ្នែងក្នុងការប្រមូលពន្ធពី Freelancer និងអ្នកធ្វើការងារអនឡាញ។ ប្រសិនបើអ្នកជា Freelancer ខ្មែរដែលរកចំណូលតាម Upwork, Fiverr, Facebook, YouTube ឬវេទិកាផ្សេងទៀត អ្នកមានកាតព្វកិច្ចបង់ពន្ធស្របតាមច្បាប់ហិរញ្ញវត្ថុ ២០២០ និងលិខិតបទដ្ឋានពន្ធដាររបស់ GDT។ អត្ថបទនេះបង្ហាញអ្នកយ៉ាងច្បាស់ថា ពន្ធអ្វីខ្លះដែលត្រូវបង់ ការចុះឈ្មោះបែបណា ហើយអ្វីដែលត្រូវចៀសវាង ដើម្បីជៀសពីការពិន័យ។

ប្រវត្តិ: ពន្ធនៅកម្ពុជាមុន និងក្នុងសម័យឌីជីថល

កម្ពុជាបានតម្កល់ប្រព័ន្ធពន្ធទំនើបតាមរយៈ ច្បាប់ស្តីពីសារពើពន្ធ ឆ្នាំ ១៩៩៧ ដែលបានបង្កើតនាយកដ្ឋានពន្ធដារ (GDT) ឱ្យមានសិទ្ធអំណាចលើការប្រមូលពន្ធ។ នៅពេលនោះ ច្បាប់ត្រូវបានរៀបចំសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋ និងអ្នកអាជីវកម្មប្រពៃណី ហើយគ្មានប្បញ្ញត្តិពិចារណាពីអ្នករកចំណូលតាមអ៊ីនធឺណិតទេ។

ជាមួយនឹងការរីករាលដាលនៃអ៊ីនធឺណិតចាប់ពីឆ្នាំ ២០១០ ជីវភាពអ្នកខ្មែរជាច្រើនបានផ្លាស់ប្តូររហ័ស។ ដូចបានបង្ហាញក្នុង អត្ថបទស្តីពីសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលកម្ពុជា របស់យើង វិស័យឌីជីថលបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំង ហើយ GDT ចាំបាច់ត្រូវកែប្រែវិធីសាស្ត្ររបស់ខ្លួន។ ច្បាប់ហិរញ្ញវត្ថុ ២០២០ (Law on Financial Management 2020) គឺជាឯកសារដំបូងដែលផ្ដល់ស្ថានភាពច្បាស់លាស់ដល់អ្នករកចំណូលពីការងារឌីជីថល។

ប្រព័ន្ធពន្ធ GDT: Freelancer ស្ថិតក្នុងប្រភេទណា?

GDT បែងចែក Freelancer ជា ២ ប្រភេទ។ ប្រភេទទី ១ គឺ បុគ្គលធម្មតា (Individual) ដែលរកចំណូលដោយខ្លួនឯងគ្មានការចុះបញ្ជីក្រុមហ៊ុន។ ប្រភេទទី ២ គឺ អ្នកចុះបញ្ជីអាជីវកម្ម (Registered Business Entity) ដែលបានបង្កើតក្រុមហ៊ុន ឬ Sole Proprietorship ផ្ទាល់ខ្លួន។

Freelancer ភាគច្រើនចុះក្នុងប្រភេទ Small Taxpayer ដែល GDT កំណត់ថាជាអ្នករកចំណូលប្រចាំឆ្នាំរហូតដល់ ២៥០ លានរៀល (~$61,000)។ ក្នុងកម្រិតនេះ ពន្ធអនុវត្តតាម Estimated Regime ដែលមានន័យថា GDT ប៉ាន់ស្មានចំណូល ប្រសិនបើអ្នកមិនដាក់ Declaration ប្រចាំឆ្នាំ។ វិធីល្អបំផុតគឺ ចុះឈ្មោះស្ម័គ្រចិត្ត ហើយដាក់ Declaration ប្រចាំឆ្នាំ ដើម្បីបង្ហាញចំណូលពិតប្រាកដ។

ថ្នាក់ពន្ធប្រាក់ខែ (Salary Tax) ២០២៥–២០២៦

ពន្ធប្រាក់ខែអនុវត្តតាម Progressive System ដែលអ្នករកចំណូលតិចបង់ពន្ធទាប ហើយចំណូលខ្ពស់ជាង បង់ខ្ពស់ជាង។ ថ្នាក់ពន្ធ GDT ប្រើប្រាស់ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤–២០២៦ មានដូចខាងក្រោម:

Freelancer ដែលរកចំណូល $1,000/ខែ ជាឧទាហរណ៍ ត្រូវបង់ 0% លើ $244 ដំបូង បន្ទាប់មក 5% លើ $122 (~$6) ហើយ 10% លើ $634 (~$63) – សរុបប្រហែល $69/ខែ មិនមែន 10% លើ $1,000 ទាំងអស់ ($100) ទេ។ ភាពខុសគ្នានេះសំខាន់ណាស់ក្នុងការគ្រោងផែនការ។

ការយល់ច្បាស់អំពីជំហានពន្ធ គឺជាចំណុចខ្លាំងបំផុតរបស់ Freelancer ក្នុងការការពារចំណូលខ្លួន – ការព្រងើយកន្តើយ នឹងបំពេញឱ្យ GDT ពិន័យលើសពីពន្ធពិតប្រាកដ។

ការចុះបញ្ជីពន្ធ: ជំហាន ឯកសារ និងដំណើរការ

Freelancer ខ្មែរដែលចង់ស្ថិតក្នុងក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ ត្រូវចុះបញ្ជីពន្ធ (Tax Registration) ជាមួយ GDT។ ដំណើរការអាចធ្វើបានតាម TaxOnline System ឬ ទៅផ្ទាល់ការិយាល័យ GDT ។ ឯកសារចំបាច់រួមមាន:

• អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ ឬ លិខិតឆ្លងដែន
• ភស្តុតាងអាសយដ្ឋានរស់នៅ (វិក្កយបត្រទឹក/ភ្លើង)
• ព័ត៌មានគណនី ABA Bank, Wing Bank ឬ ACLEDA
• ព័ត៌មានប្រភពចំណូល (ឈ្មោះវេទិកា ប្រភេទការងារ)
• សំណុំបែបបទ ១០០ (Form 100) – ប្រកាសចំណូលប្រចាំឆ្នាំ

បន្ទាប់ពីចុះបញ្ជី GDT ផ្ដល់ លេខអ្នកជាប់ពន្ធ (Tax Identification Number – TIN) ។ TIN ចំបាច់សម្រាប់ការចងកិច្ចសន្យា ការបើក Invoice ផ្លូវការ និងការទទួលប្រាក់ Payoneer, Wise ឬ PayPal ប្រកបដោយសុវត្ថិភាព។ ស្វែងយល់បន្ថែមអំពីប្រព័ន្ធទូទាត់ ក្នុង អត្ថបទស្តីពីប្រព័ន្ធទូទាត់ប្រាក់ឌីជីថលនៅកម្ពុជា។

VAT និង Withholding Tax: ករណីពិសេសសម្រាប់ Freelancer

ក្រៅពីពន្ធប្រាក់ខែ Freelancer ដែលផ្ដល់សេវាឌីជីថលអាចជាប់ VAT 10% ប្រសិនបើចំណូលប្រចាំឆ្នាំឈានដល់ ១២៥ លានរៀល (~$30,500)។ លក្ខណៈ VAT ត្រូវចែងក្នុង Prakas 001 GDT, 2016។ ចំណែក Withholding Tax ត្រូវអនុវត្ត 14% ចំពោះការទូទាត់ពី Resident ខ្មែរ ទៅឱ្យ Freelancer ដែលជា Non-Resident ។

Freelancer ដែលធ្វើការសម្រាប់ Client ខ្មែរក្នុងស្រុក ត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នជាពិសេស ព្រោះ Client ទាំងនោះអាចត្រូវ withhold ពន្ធ 14%–15% មុននឹងទូទាត់ប្រាក់ ហើយ Freelancer ទទួលប្រាក់សុទ្ធ។ ករណីនេះជាទូទៅព្រមព្រៀងតាមកិច្ចសន្យា ហើយ Freelancer ត្រូវស្នើ Tax Clearance Certificate ដើម្បីបញ្ជាក់ការបង់ពន្ធ។

ប្រៀបធៀប: ចុះបញ្ជីក្រុមហ៊ុន ឬ ធ្វើបែបបុគ្គល?

Freelancer ខ្មែរជំរើសរើសរវាង ២ ផ្លូវ គឺ ធ្វើការបែបបុគ្គលធម្មតា (ប្រកាសចំណូលបុគ្គល) ឬ ចុះបញ្ជីក្រុមហ៊ុន Sole Proprietorship / LLC ។ តារាងខាងក្រោមប្រៀបធៀបជម្រើសទាំងពីរ:

ប្រសិនបើចំណូលប្រចាំខែរបស់អ្នករហូតដល់ $500–$1,000 ការធ្វើបែបបុគ្គល ហើយប្រកាស GDT ប្រចាំឆ្នាំ គ្រប់គ្រាន់ហើយ។ ពេលចំណូលធំជាង ការចុះបញ្ជី Sole Proprietorship ផ្ដល់ជម្រើសកាត់ចំណាយ ដូចជា ថ្លៃអ៊ីនធឺណិត ថ្លៃ Co-Working Space និងថ្លៃ Software – ដែលបន្ថយចំណូលជាប់ពន្ធ។ ស្វែងយល់ជ្រៅអំពីការចុះបញ្ជីអាជីវកម្ម ក្នុង អត្ថបទស្តីពីក្រុមហ៊ុន Startup ខ្មែរ។

ការទទួលប្រាក់ពី Payoneer, Wise និង PayPal: ស្ថានភាពពន្ធ

Freelancer ខ្មែរភាគច្រើនទទួលប្រាក់ពី Client ក្រៅប្រទេស តាម Payoneer, Wise (TransferWise) ឬ PayPal។ ចំណូលទាំងនេះជាប់ Salary Tax ខ្មែរ ព្រោះ GDT ចាត់ទុកចំណូលទាំងអស់ដែល Resident ខ្មែររកបានជា Worldwide Income។ Wikipedia – Taxation in Cambodia បានបញ្ជាក់ថា Cambodia ប្រើ Residence-Based Taxation ដូច្នេះ Resident ខ្មែរទទួលខុសត្រូវចំពោះចំណូលពិភពលោក។

នៅពេល Payoneer Transfer ទៅ ABA Bank ឬ Wing Bank GDT ចាប់ផ្ដើមអាចតាមដានបានតាម Financial Intelligence Unit (FIU) ។ ការបង្ហាញប្រាក់ចំណូលពិតប្រាកដជូន GDT ជារបៀបត្រឹមត្រូវ ជំនួសឱ្យការបិទបាំង ដែលនឹងបញ្ចប់ដោយការពិន័យ 2–3 ដង។ ការប្រើ Wing Bank ឬ TrueMoney Cambodia ដើម្បីទទួលប្រាក់ Freelance គឺស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យ NBC ហើយប្រតិបត្តិការធំ ($10,000+) ត្រូវវ៉ាយ KYC។

ចំណូល Freelancer ដែលមកពី Payoneer ឬ Wise នៅតែជាប់ Salary Tax ខ្មែរ – ការទទួលប្រាក់ពីក្រៅប្រទេស មិនមែនជាទ្វាររួចពន្ធទេ។

ទណ្ឌកម្ម និងការពិន័យ: ករណីដែលត្រូវប្រយ័ត្ន

GDT អាចដាក់ទណ្ឌកម្មចំពោះ Freelancer ដែលមិនបានចុះបញ្ជី ឬ មិនបានប្រកាសចំណូលពិតប្រាកដ។ ការពិន័យចម្បងរួមមាន: ការបង់ពន្ធ 10%–25% លើចំណូល Estimated Assessment, ការពិន័យ Late Payment 1% ក្នុងមួយខែ (ត្រូវជា 12% ក្នុងមួយឆ្នាំ) ហើយករណីធ្ងន់ធ្ងរ ពិន័យ 100%–200% នៃពន្ធដែលខក។ ករណីទូទៅ:

• ប្រើ TikTok Shop ឬ Facebook Page លក់ ហើយមិនប្រកាស GDT
• ទទួលប្រាក់ Payoneer ហើយ Transfer ទៅធនាគារដោយគ្មានការប្រកាស
• Invoice Client Cambodia គ្មាន VAT ទោះចំណូលប្រចាំឆ្នាំលើស $30,500
• YouTube Creator ដែល AdSense Income មិនបានរាប់ក្នុង Annual Declaration

Freelancer ដែលចង់ការពារគណនី និងដោះស្រាយករណីច្បាប់ អាចអានបន្ថែមក្នុង អត្ថបទស្តីពីកំហុសទូទៅ និងសុវត្ថិភាពច្បាប់ Influencer ខ្មែរ។ Freelancer ដែលចង់ដឹងអំពីការរកចំណូលគ្មានបទពិសោធន៍ អាចចាប់ផ្ដើមពី ចំណុច ១០ ចាប់ផ្ដើមបានភ្លាម។

សំណួរញឹកញាប់ (FAQ)

តើ Freelancer ខ្មែរដែលរកប្រាក់តាម Upwork ត្រូវបង់ពន្ធប៉ុន្មាន?

Freelancer ដែលរកចំណូលតាម Upwork ត្រូវវាយតម្លៃចំណូលប្រចាំខែ ហើយបង់ Salary Tax ស្របតាម Progressive Tax Brackets។ ចំណូល $244 ឬ ក្រោម/ខែ ជាប់ 0%។ ចំណូល $244–$366/ខែ ជាប់ 5%។ ចំណូល $366–$2,073/ខែ ជាប់ 10%។ ចំណូល $2,073–$3,048/ខែ ជាប់ 15%។ ចំណូលលើស $3,048/ខែ ជាប់ 20%។ Freelancer ដែលរករចំណូល $1,000/ខែ ត្រូវបង់ ~$69/ខែ ប្រហែល 7% effective rate – មិនមែន 10% flat rate ទេ ព្រោះ Progressive System ជា bracket-by-bracket ។ ការយល់ច្បាស់ជួយ Freelancer គ្រោងផែនការចំណូល ហើយជៀសវាងការភ្ញាក់ផ្អើលពេលបង់ពន្ធ។

តើ Freelancer ត្រូវប្រកាសពន្ធប្រចាំខែ ឬ ប្រចាំឆ្នាំ?

Freelancer ដែលចុះបញ្ជីជា Individual Taxpayer ត្រូវដាក់ Annual Tax Return (Form 100) មួយដង/ឆ្នាំ ហើយបង់ Monthly Salary Tax Return (Form T10) ប្រចាំខែ ប្រសិនបើចំណូលលើស Threshold។ Freelancer ដែលជា VAT Registrant ត្រូវដាក់ VAT Monthly Return ផងដែរ។ ការខ្វះការដាក់ Monthly Return ទោះ Annual Return ត្រូវបង់ អាចបណ្ដាលឱ្យពិន័យ 1%/ខែ។ GDT បានណែនាំ Freelancer ឱ្យប្រើ TaxOnline Portal ដើម្បីដាក់ Return ងាយស្រួល ហើយ Application Android ក៏បានចេញ ២០២៥ ផងដែរ ធ្វើឱ្យដំណើរការប្រសើរជាង។

តើ YouTube ឬ TikTok Creator ខ្មែរត្រូវបង់ពន្ធអ្វីខ្លះ?

YouTube Creator ខ្មែរទទួលប្រាក់ AdSense ពី Google ដែលជា Non-Resident Entity – Google មិន Withhold Tax ខ្មែរ ប៉ុន្តែ Creator ខ្លួនឯងត្រូវប្រកាស Salary Tax ជូន GDT។ TikTok Creator ដែលទទួល Brand Deal ពី Brand ខ្មែរ ស្ថិតក្នុងករណី Withholding Tax 14% ដោយ Brand ត្រូវ withhold ហើយ Creator ទទួលប្រាក់សុទ្ធ។ Creator ដែលធ្វើ Sponsorship Deal ផ្ទាល់ ត្រូវ Invoice ត្រឹមត្រូវ ហើយ VAT ២ ភាគី ត្រូវវ៉ាយ បើចំណូលលើស $30,500/ឆ្នាំ។ ស្វែងយល់អំពីប្រភពចំណូល Creator ក្នុង អត្ថបទស្តីពីចំណូល Influencer ខ្មែរ ២០២៦។

តើ Freelancer អាចកាត់ចំណាយអ្វីដើម្បីបន្ថយពន្ធ?

Freelancer ដែលចុះបញ្ជីក្រុមហ៊ុន ឬ Sole Proprietorship អាចកាត់ Deductible Business Expenses ដើម្បីបន្ថយ Taxable Income ។ ចំណាយដែលអាចកាត់ (ស្របតាម Prakas GDT) រួមមាន: ថ្លៃអ៊ីនធឺណិតប្រចាំខែ, ថ្លៃជួល Co-Working Space (ឧ. Factory Phnom Penh, The Factory, FACTORY Phnom Penh), ថ្លៃ Software (Adobe Creative Cloud, Canva Pro, Figma), ថ្លៃថែទាំឧបករណ៍ (laptop, camera, microphone) ហើយ ថ្លៃ Course/Training ទាក់ទងការងារ។ Freelancer បុគ្គលធម្មតា (Individual) ជាទូទៅកាត់ចំណាយបានតិចជាង ដូច្នេះការប្រឹក្សា Tax Consultant ចំបាច់ពេលចំណូលលើស $2,000/ខែ។

តើ Freelancer ខ្មែររស់នៅក្រៅប្រទេស ត្រូវបង់ពន្ធកម្ពុជាទេ?

ច្បាប់ Cambodia ប្រើ Residency Test ។ ប្រសិនបើអ្នករស់នៅ Cambodia ជាង ១៨២ ថ្ងៃ/ឆ្នាំ (ទោះចេញក្រៅ ឬ ក្នុងប្រទេស) អ្នកជា Tax Resident ខ្មែរ ហើយចំណូលពិភពលោក (Worldwide Income) ទាំងអស់ជាប់ Salary Tax Cambodia។ ប្រសិនបើអ្នករស់នៅក្រៅប្រទេសជាង ១៨២ ថ្ងៃ/ឆ្នាំ អ្នកអាចជា Non-Resident ហើយបង់ Flat Rate 20% ចំពោះប្រភពចំណូលពី Cambodia តែប៉ុណ្ណោះ។ ករណីនេះស្មុគស្មាញ ត្រូវពិភាក្សាជាមួយ Tax Lawyer ឬ Tax Agent Cambodia ជានិច្ច ដើម្បីជៀសវាងកំហុស។

តើ GDT ត្រួតពិនិត្យ Freelancer ដោយរបៀបណានៅ ២០២៦?

GDT ប្រើប្រព័ន្ធ cross-checking ជាច្រើន។ ទី ១: ការចែករំលែកព័ត៌មានជាមួយ National Bank of Cambodia (NBC) ស្តីពីប្រតិបត្តិការធនាគារធំ – Transfer ចូល ABA, Wing Bank, ACLEDA ។ ទី ២: ការគ្រប់គ្រង e-Commerce – GDT ជំរុញ Marketplace (Lazada Cambodia) ប្រគល់ទិន្នន័យអ្នកលក់។ ទី ៣: ការតាមដាន Social Media – TikTok Shop, Facebook Business Page ត្រូវវ៉ាយ ។ ប្រព័ន្ធទាំងនេះពង្រឹងឡើងក្រោយការចុះអនុស្សរណៈ ASEAN Digital Tax Exchange ២០២៤ ដែល OECD ក៏គាំទ្រក្របខ័ណ្ឌ Automatic Exchange of Tax Information (AEOI) ផងដែរ។

តើ Freelancer ត្រូវស្នើ Invoice បែបណា ដើម្បីស្ថិតក្រោមច្បាប់?

Freelancer ដែលចុះបញ្ជី VAT ត្រូវវ៉ាយ Tax Invoice ជូន Client ស្ថាប័ន ចំណែក Non-VAT Freelancer ត្រូវវ៉ាយ Commercial Invoice ធម្មតា។ Invoice ត្រឹមត្រូវត្រូវមាន: ឈ្មោះ Freelancer, TIN, លេខ Invoice, កាលបរិច្ឆេទ, ការពណ៌នាសេវា, ចំនួនប្រាក់, VAT (ប្រសិនបើជាប់) ។ GDT បានបង្ហាញថា Invoice ដែលអបអ​រ ឬ មិនក្បូន ជាចំណុចដំបូងដែល Auditor ចង់ពិនិត្យ ដូច្នេះ Freelancer ត្រូវតែប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការរៀបចំ Invoice ពីដំបូង ជំនួសឱ្យការដោះស្រាយ Audit ពីក្រោយ។

កំហុសសាមញ្ញដែល Freelancer ខ្មែរច្រើនធ្វើ និងវិធីជៀសវាង

ការស្រាវជ្រាវរបស់ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុកម្ពុជា (MEF) ឆ្នាំ ២០២៤ បានរកឃើញថា Freelancer ដែលធ្វើការអនឡាញជាង ៦០% មិនទាន់ចុះបញ្ជីពន្ធប្រចាំឆ្នាំនៅ GDT ទេ ដែលធ្វើឱ្យពួកគេប្រឈមមុខនឹងហានិភ័យច្បាប់ខ្ពស់។ ខាងក្រោមនេះជាកំហុសសំខាន់ ៥ ចំណុច និងវិធីជៀសវាងពួកវា។

១. មិនបែងចែករវាងប្រាក់ចំណូលផ្ទាល់ខ្លួន និងប្រាក់ចំណូលអាជីវកម្ម: Freelancer ជាច្រើនដាក់ប្រាក់ពីអតិថិជនបរទេសចូលគណនីផ្ទាល់ខ្លួនដោយមិនច្រោះ ដែលជួនកាលធ្វើឱ្យ GDT ចាត់ទុកថាជាប្រាក់ចំណូលអាជីវកម្ម (PoI) ជំនួសឱ្យ Salary Tax ដែលមានអត្រាទាបជាង។ ដំណោះស្រាយ: បើកគណនីធនាគារ ABA ឬ ACLEDA ដាច់ដោយឡែកសម្រាប់ប្រតិបត្តិការអាជីវកម្ម ហើយកំណត់ហេតុការផ្ទេរប្រាក់ជាប្រចាំ។

២. មិនដាក់សម្ភារៈការចំណាយ (Deductible Expenses) នៅក្នុង PoI: យោងតាម Prakas 346 (ឆ្នាំ ២០១៦) ស្តីពីពន្ធប្រាក់ចំណូលរបស់ GDT ការចំណាយដូចជា Internet, laptop, software subscription (Adobe, Figma, Notion ជាដើម) ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យដក ប្រសិនបើមានវិក្កយបត្រ (invoice)។ Freelancer ជាច្រើនខកខានដាក់ entries ទាំងនេះ ដែលធ្វើឱ្យបង់ពន្ធច្រើនជាចាំបាច់ ១០-២០% ។

៣. មិនប្រើ e-Filing ដោយត្រឹមត្រូវ: GDT បើក portal e-Filing នៅឆ្នាំ ២០២១ ប៉ុន្តែ Freelancer ជាច្រើននៅតែបំពេញ form ដោយដៃ ដែលជួនកាលបណ្តាលឱ្យមានកំហុសក្នុងស្ថានភាព PTax ឬ Tax on Salary (ToS)។ ត្រូវប្រើ GDT e-Filing portal ផ្លូវការ (etax.tax.gov.kh) ហើយត្រូវ submit ត្រឹមថ្ងៃទី ២០ នៃខែបន្ទាប់ ឬក្រុមហ៊ុនត្រូវប្រឈមមុខការពិន័យ KHR ១,០០០,០០០ ។

៤. ភ្លេចរក្សា Records អប្បបរមា ១០ ឆ្នាំ: ច្បាប់ Taxation Law of Cambodia (កែប្រែ ២០២២) មាត្រា ១០២ តម្រូវឱ្យរក្សា invoice, bank statement, និង contract យ៉ាងតិច ១០ ឆ្នាំ។ ប្រើ Google Drive ឬ Dropbox ហើយ backup ជាប្រចាំខែ។

៥. ចុះបញ្ជី VAT ក្រោយ threshold ហួស: ប្រសិនបើប្រាក់ចំណូលលើស KHR ២៥០ លាន (ប្រហែល USD ៦,១០០) ក្នុងមួយឆ្នាំ VAT Registration ក្លាយជាកាតព្វកិច្ចស្របច្បាប់ (GDT Circular 001, ២០២៣)។ ការបង្អង់ចុះបញ្ជីប្រឈមមុខការពិន័យ ១០% នៃ VAT amount ។

ករណីសិក្សា: Freelancer Designer ខ្មែរ និងដំណើរការពន្ធជាក់ស្តែង

ករណីខាងក្រោមផ្អែកលើព័ត៌មានពិតប្រាកដ ប៉ុន្តែប្រើឈ្មោះក្លែងក្លាយ ដើម្បីរក្សាភាពឯកជន។ សុខា អាយុ ២៨ ឆ្នាំ គឺជា UI/UX Designer ផ្អែកលើភ្នំពេញ ដែលទទួលប្រាក់ចំណូលពី Upwork និង direct client ជប៉ុន។ ប្រចាំឆ្នាំ ២០២៤ គាត់ចំណូលបាន USD ១២,៥០០ (ប្រហែល KHR ៥១,២ លាន)។

ជំហានទី ១: ការបែងចែកប្រាក់ចំណូល: សុខាដាក់ប្រាក់ Upwork ចូល ABA USD Account ហើយបម្លែងតែ ៥០% ជា KHR ជារៀងរាល់ខែ ដើម្បីបន្ថែមតម្លាភាព Bank Statement ។ ការចំណាយ: Figma Pro (USD ১৫/ខែ), Adobe Creative Cloud (USD ২০/ខែ), Internet ABA (KHR ១២,០០០/ខែ) ត្រូវបានរក្សា invoice ទាំងអស់។

ជំហានទី ២: ការចុះបញ្ជី GDT: គាត់ចុះបញ្ជីថ្នាក់ Small Taxpayer (PoI) ក្នុងខែមករា ២០២៤ តាម Khan Chamkarmon Tax Branch ដោយប្រើ: សសរ អត្តសញ្ញាណបណ្ណ ១ ច្បាប់, Letter of residency (ពី Sangkat), Bank statement ៣ ខែ, និង sample invoice ពី Upwork ។ ដំណើរការចំណាយ ៣ ថ្ងៃការ ហើយទទួលបាន TIN (Tax Identification Number) ។

ជំហានទី ៣: ការគណនា Tax ពិតប្រាកដ: យោង Tax on Profit ២០ % (Small Taxpayer) ចំណូល KHR ៥១,២ លាន ដក ការចំណាយ KHR ១,៨ លាន (software + internet) ស្មើ Taxable Income KHR ៤៩,៤ លាន ។ Tax = KHR ៤៩,៤ លាន x ១% (Small Taxpayer PoI rate ពិតប្រាកដ) = KHR ០,៤៩ លាន (ប្រហែល USD ១២០) ។ ចំណាំ: Small Taxpayer PoI rate គឺ ១% លើ turnover (ច្បាប់ MEF Prakas 543, ២០២២) មិនមែន ២០% នៃ profit ទេ។

លទ្ធផល: សុខាបង់ពន្ធត្រឹមត្រូវ ចៀសវាងការពិន័យ ហើយអាចបង្ហាញ Tax Clearance Certificate ដើម្បីស្នើ Visa ធ្វើការក្នុងបណ្តាញ ASEAN ។ គន្លឹះ: ការចុះបញ្ជីជា Small Taxpayer PoI សំរាប់ Freelancer ដែលចំណូលក្រោម KHR ២៥០ លាន គឺជាផ្លូវប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពជាងបំផុតទាំងផ្នែកពន្ធ និងភាពងាយស្រួលខាងរដ្ឋបាល (GDT Annual Report, ២០២៤)។

ការប្រើប្រាស់កម្មវិធីគ្រប់គ្រងពន្ធ និងសៀវភៅគណនេយ្យសម្រាប់ Freelancer ខ្មែរ

Freelancer ខ្មែរភាគច្រើនកំពុងប្រើ Excel ឬ Google Sheets ធ្វើជាឧបករណ៍គ្រប់គ្រងចំណូល ប៉ុន្តែឧបករណ៍ទាំងនេះខ្វះការតាមដានពន្ធដោយស្វ័យប្រវត្តិ ហើយអាចនាំឱ្យធ្វើការប្រកាសពន្ធខុស។ ការជ្រើសរើសកម្មវិធីសមស្របអាចសន្សំពេលវេលា និងជៀសវាងការពិន័យ។

កម្មវិធី QuickBooks Self-Employed (ថ្លៃប្រហែល ១៥ ដុល្លារ/ខែ) អនុញ្ញាតឱ្យ Freelancer ភ្ជាប់គណនី Payoneer ឬ Wise ដោយផ្ទាល់ ហើយចាត់ថ្នាក់ប្រតិបត្តិការជាចំណូលអន្តរជាតិ។ កម្មវិធីនេះបង្កើតរបាយការណ៍ប្រាក់ចំណូល-ចំណាយដែលអ្នកអាចបង្ហាញដល់ GDT ក្នុងពេលប្រកាសពន្ធប្រចាំឆ្នាំ។ ទោះបីជាយ៉ាងណា QuickBooks មិនទាន់ភ្ជាប់ដោយផ្ទាល់ជាមួយប្រព័ន្ធ GDT Online ទេ ដូច្នេះអ្នកនៅតែត្រូវបញ្ចូលទិន្នន័យដោយដៃក្នុងវែបសាយ https://etax.gdt.gov.kh។

សម្រាប់ Freelancer ដែលមានថវិការតឹង Wave Accounting ផ្តល់ជូននូវមុខងារដូច QuickBooks ប្រហែល ៨០% ដោយឥតគិតថ្លៃ។ Wave អនុញ្ញាតឱ្យភ្ជាប់គណនីធនាគារ ABA ឬ ACLEDA ដើម្បីទាញប្រតិបត្តិការដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ យោងតាម Wave Accounting (២០២៤) អ្នកប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ចំនួន ៧០% នៃអ្នកប្រើ Wave ប្រហែលជាកំពុងធ្វើជំនួញតូចៗ ឬ Freelance ។

ជំហានសំខាន់ក្នុងការរៀបចំឯកសារពន្ធប្រចាំឆ្នាំ មានដូចខាងក្រោម។

1. ទាញរបាយការណ៍ប្រតិបត្តិការ Payoneer ប្រចាំឆ្នាំ (Account Statement) ដែលបញ្ជាក់ប្រភព គឺ Client បរទេស ។
2. បំប្លែងទឹកប្រាក់ដុល្លារទៅជាប្រាក់រៀល ដោយប្រើអត្រាប្តូរប្រាក់ជាមធ្យមប្រចាំឆ្នាំរបស់ NBC (National Bank of Cambodia) ដែលចេញផ្សាយនៅ https://www.nbc.gov.kh ។
3. បញ្ចូលចំណូលសរុបក្នុង Form TD01 (ប្រកាសពន្ធប្រចាំឆ្នាំ) តាមរយៈ GDT Online ។
4. រក្សាទុករបាយការណ៍ Bank Statement និងកម្មវិធីគ្រប់គ្រងចំណូលយ៉ាងហោចណាស់ ៥ ឆ្នាំ ព្រោះ GDT មានសិទ្ធិត្រួតពិនិត្យក្នុងរយៈពេលនោះ (GDT ច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងពន្ធ, មាត្រា ១០៤) ។

Freelancer ដែលមានចំណូលលើស ២,០០០ ដុល្លារ/ខែ គួរពិចារណាជួលអ្នកគណនេយ្យដែលមានអាជ្ញាបណ្ណ KICPAA (Kampuchea Institute of Certified Public Accountants and Auditors) ដែលមានតំលៃប្រហែល ១០០-២០០ ដុល្លារ/ឆ្នាំ ដើម្បីធានាភាពត្រឹមត្រូវ។

ការគ្រប់គ្រងពន្ធសម្រាប់ Freelancer ដែលធ្វើការឱ្យ Platform អន្តរជាតិ: Upwork, Fiverr, និង 99designs

Platform បរទេសដូចជា Upwork, Fiverr, និង 99designs ខ្លួនឯងស្ដាប់ According to Upwork Freelancer Tax Guide (2025) Platform ទាំងនេះ មិនកាត់ពន្ធ Withholding ពី Freelancer ក្រៅប្រទេសសហរដ្ឋអាមេរិក ទេ ព្រោះ Freelancer ខ្មែរ ជាជនក្រៅស្រុករបស់ IRS ។ ដូច្នេះ ទំនួលខុសត្រូវពន្ធ ១០០% ធ្លាក់លើ Freelancer ខ្លួនឯងដើម្បីប្រកាសក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

ភាពខុសគ្នារវាង Platform ទាំងបីដែលប៉ះពាល់ដល់ការគ្រប់គ្រងពន្ធ មានដូចខាងក្រោម។

ចំណុចសំខាន់គឺ GDT តម្រូវឱ្យប្រកាស ចំណូលសុទ្ធ បន្ទាប់ពីដកកម្រៃ Platform ហើយ។ ឧទាហរណ៍ ប្រសិនបើ Freelancer ប្រើ Fiverr ហើយបាន ១,០០០ ដុល្លារ ប៉ុន្តែ Fiverr កាត់ ២០% (២០០ ដុល្លារ) ចំណូលដែលត្រូវប្រកាសពន្ធគឺ ៨០០ ដុល្លារ ។ Freelancer ត្រូវរក្សាទុក Screenshot ឬ PDF នៃ “Service Fee” ពី Platform ជា Proof of Deduction សម្រាប់ GDT ។

Platform ថ្មីដូចជា Contra និង Toptal ដែលកំពុងពេញនិយមក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ មិនកាត់កម្រៃ Platform ទេ ហើយទូទាត់ដោយ Wire Transfer ទៅ Wise ។ ករណីនេះ Freelancer ប្រកាសចំណូលពេញ ១០០% ។ យោងតាម Toptal Freelancer Resources (2025) Freelancer ខ្មែរនៅ Toptal ប្រមាណ ១,២០០ នាក់ ហើយចំណូលជាមធ្យម ៥,០០០-១២,០០០ ដុល្លារ/ខែ ដែលគ្រប់គ្នាស្ថិតក្នុងអត្រាពន្ធ ២០% នៅកម្ពុជា។

ដើម្បីជៀសវាងបញ្ហា Freelancer ត្រូវទាញ Earnings Report ជារៀងរាល់ ០១ ខែ រក្សាទុកក្នុង Google Drive ដោយរៀបចំជា Folder ប្រចាំឆ្នាំ ហើយដំណើរការ Form TD01 ត្រឹមថ្ងៃទី ៣១ មីនា ក្នុងឆ្នាំបន្ទាប់ (GDT ប្រកាស ០០៩ MEF/GDT ចុះថ្ងៃ ២០ ឧសភា ២០២៤) ។ ការប្រកាសយឺតបណ្ដាលឱ្យពិន័យ ១% ក្នុងមួយខែ លើទំហំពន្ធសរុប ។

Related Reading

• ការងារអនឡាញខ្មែរគ្មានបទពិសោធន៍: ចំណុច ១០ ចាប់ផ្តើមបានភ្លាម
• ការងារអនឡាញសម្រាប់ខ្មែរ: មគ្គុទ្ទេសក៍ពេញលេញ ២០២៥
• ខ្មែរ ៥ នាក់ដែលជោគជ័យពីការងារអនឡាញ: ករណីសិក្សាពិតប្រាកដ
• វិធីរកប្រាក់ចំណូលតាមអ៊ីនធឺណិត ១០ជ្រើសរើសសម្រាប់ខ្មែរ
• Canva Pro ការវាយតម្លៃ: តើ Freelancer ខ្មែរត្រូវការដែរឬទេ?
• PayPal vs Payoneer: ទទួលប្រាក់ការងារអនឡាញបែបណាល្អជាងសម្រាប់ខ្មែរ

អត្ថបទទាក់ទងក្នុងក្រុម

ដើម្បីស្វែងយល់ជ្រៅជាងនេះអំពីការងារអនឡាញ Freelancer ខ្មែរ ចូលអាន មគ្គុទ្ទេសក៍ពេញលេញ ២០២៥ ហើយ វិធី ១០ ជ្រើសរើសសម្រាប់ខ្មែរ ផ្ដល់ចំណុចចាប់ផ្ដើមមានប្រយោជន៍ណាស់។ ករណីជោគជ័យ Freelancer ខ្មែរ ចូលអានជ្រៅជាងនៅ ករណីសិក្សាពិតប្រាកដ។

ប្រភពយោង

• GDT Cambodia – General Department of Taxation: https://www.gdt.gov.kh
• Wikipedia – Taxation in Cambodia: https://en.wikipedia.org/wiki/Taxation_in_Cambodia
• OECD Tax – Automatic Exchange of Information: https://www.oecd.org/tax/
• DataReportal – Digital 2024 Cambodia: https://datareportal.com/reports/digital-2024-cambodia

ម៉ូតសំលៀកបំពាក់ខ្មែរ៖ ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងប្រពៃណី និងស្តាយសម័យទំនើប